اين وحشت و هراس در سراسر اندلس به خوبى آشكار بود . چنان كه شاعرشان به هنگام سقوط طليطله چنين مىسرود : يا اهل اندلس شدّوار حالكم * فما المقام بها الا من الغلط السلك ينثر من اطرافه وارى * سلك الجزيره منثورا من الوسط من جاور الشر لا يأمن بوائقه * كيف الحياة مع الحيات فى سفط سقوط طليطله براى امراى طوايف درسى بزرگ بود . آنان را از خواب غفلت بيدار نمود و دريافتند كه بايد به جاى خلاف و كشاكش متحد گردند و روى به آن سوى دريا آورند و از برادران دينى خويش مرابطين يارى جويند . گفتيم كه دولت مرابطين در اين ايام در عنفوان جوانى خود بود . اميرشان يوسف بن تاشفين سلطهء خود را بر امم مغرب ، از اقيانوس اطلس در مغرب تا تونس در مشرق گسترش داده بود . مرابطين به نداى امراى طوايف پاسخ دادند و از دريا گذشته با سپاهى گران به اندلس درآمدند . لشكرهاى متحد اسلام به سردارى يوسف بن تاشفين با لشكرهاى متحد مسيحى ، به سردارى آلفونسوى ششم زعيم اسپانياى مسيحى ، در دشتهاى زلّاقه - در ماه رجب سال 479 ه / اكتبر سال 1086 م - مصاف دادند و پيروزى بزرگى حاصل كردند . نبرد زلاقه از نبردهاى مشهور اندلس بود كه پس از پيروزى در آن امراى طوايف تن و توشى ديگر يافتند و مردم اندلس قويدل شدند و اندلس خود حيات تازه‌اى يافت . « 2 » اما ديرى نپاييد كه مرابطين كه مجذوب نعمت و ثروت اندلس شده بودند ، با برادران و هم‌پيمانان خويش دل ديگرگون كردند و ازاين‌رو دولتهاى طوايف را يكى پس از ديگرى برافكندند و قريب به نيم قرن خود بر اندلس فرمان راندند . چون دولت مرابطين در مغرب سقوط كرد و جاى خود به موحدين داد ، اين‌بار موحدين از دريا گذشته و به اسپانيا درآمدند و بر اندلس مستولى شدند . اينان قريب به يك قرن بر اندلس فرمان راندند . در سايهء دولت موحدين اسپانياى مسلمان بار ديگر بر اسپانياى مسيحى پيروز گرديد ، آن‌سان كه در سايه دولت مرابطين در زلاقه پيروز شده بود . اين

--> ( 2 ) . رك : تاريخ دولت اسلامى در اندلس ، ج 2 / ص 329 .